اپارتاید علمی، معضلی دیرینه در جوامع علمی

معاون علمی و فناوری سابق ریاست جمهوری ایران، با تاکید بر اینکه باید در زمینه انتشار علم تلاش جدی تری صورت دهیم گفت:این روزها یک آپارتاید علمی دست به کار شده تا مقالاتی که دانشمندان ما به نشریات خارجی می فرستند امکان عرضه و انتشار پیدا نکند و این در حالی است که هیچ دلیل علمی و منطقی هم برای این کار ندارند.
وی  افزود: یکی از شاخصه های توسعه علم و فناوری در هر کشوری تعداد مقالات منتشر شده و تعداد نشریات علمی و تخصصی  آن است که خوشبختانه  ما در سالهای اخیر رشد خوبی در زمینه تولید مقالات علمی داشته ایم؛ بر اساس گزارش پایگاه IFI تعداد مقالات ایرانیان در این پایگاه علمی در سال 2006، 3 هزار و 241 عنوان بوده که این تعداد در سال 2011 به 21 هزار مقاله و در سال 2012 به بیش از 25 هزار مقاله رسیده است یعنی یک رشد حدودا 8 برابری طی 6 سال.

به گفته سلطانخواه رتبه ایران در این پایگاه علمی از جایگاه بیست و هفتم در سال 2006 به جایگاه بیستم در سال 2012 رسیده است و در  آن سال، در منطقه هم جایگاه دوم را داشته است. 

او همچنین ادامه داد : تعداد مقالات ایرانیان که در پایگاه اسکوپوس نمایه شده در سال 2006 ، 14 هزار عنوان بوده که در سال 2012 به بیش از 36 هزار مقاله نمایه شده رسیده است یعنی یک رشد 2.5 برابری. ما از این جهت از کشور ترکیه هم پیشی گرفته و در منطقه اول و در جهان هفدهم هستیم.

وی تاکید کرد: این موفقیت نمایانگر همه تلاش محققان کشورمان نیست؛ چه بسیار مقالاتی که در مجلات علمی به زبان فارسی منتشر می شوند ولی در این پایگاه علمی بین المللی نمایه نمی شوند.

سلطانخواه گفت: در سال های اخیر هم پایگاه استنادی جهان اسلام مقالات ما را نمایه می کند اما در پایگاههای معتبر و معروف دیگر، ما هنوز نتوانسته ایم بسیاری از مقالات علمی مان را قرار دهیم.

وی بر لزوم توجه به رشد تولید علم در تعداد نشریات علمی تاکید کرد و یادآور شد: ما علاوه بر اینکه سهممان را در تولید علم باید افزایش دهیم، باید در زمینه انتشار علم هم تلاش جدی تری صورت دهیم کما اینکه این روزها یک آپارتاید علمی دست به کار شده تا مقالاتی که دانشمندان ما به نشریات خارجی می فرستند امکان عرضه و انتشار پیدا نکند و این صرفا نشات گرفته از  دشمنی های سیاسی و عدم رفتار حرفه ای در قبال پژوهشگران و نخبگان می‌باشد.

وی تاکید کرد: در سال 1384 تعداد نشریات ایرانی که نمایه می شدند به عدد انگشتان دست هم نمی رسید ولی درسال 1391 ،  150 نشریه ما در پایگاههای علمی ISI و اسکوپوس نمایه می شدند و این آمار امروز پس از گذشت 13 سال، به مراتب بیشتر و رشد چشمگیری را ثبت نموده است. .

وی در ادامه درخواست امکان عرضه نشریات تخصصی را در حوزه های عمومی را عنوان نمود و همچنین گفت: یکی دیگر از مسائلی که ما به آن نیاز مبرم داریم این است که ابزار رسانه ها را برای برقراری گفتمان علمی به زبان ساده ، بکار گیریم. وزارت ارشاد می تواند با دادن مجوز به خبرگزاری های علمی و راه اندازی سرویس های خبری علمی ، زبان علم را به یک زبان عمومی قابل فهم برای همگان تبدیل کند چرا که رسانه می تواند در برابر دشمنی های کورکورانه و از سر ذلت، ابزاری قوی برای تبیین فعالیت های علمی در داخل و خارج از کشور باشد که متخصصان امر باید به آن توجه ویژه نمایند.